Pięć cnót konfucjańskich

三綱五常 (三纲五常) (sāngāng-wǔcháng)
Trzy Reguły Kardynalne i Pięć stałych Wyznaczników (cnót)
(ang. The Three Cardinal Guides and Five Constant Virtues)yn

Inne teksty związane z konfucjanizmem:
   Konfucjusz     Konfucjanizm     Sto szkół

Pięć stałych Wyznaczników (cnót) 五常 wǔcháng

alne i Pięć stałych Wyznaczników (cnót)
(ang. The Three Cardinal Guides and Five Constant Virtues)
Pięć wyznaczników moralnych z zachowaniem oryginalnej kolejności:

Dobroć, humanitaryzm ren 仁 - znak: z lewej to skrócony element 'człowiek' i liczba '2'. Znaczenie to odnosi się do relacji między człowiekiem a człowiekiem.

Cnota ta dotyczy stosunku miedzy jednym a drugim człowiekiem. Znak ren na język polski można przetłumaczyć jako dobroć, humanitaryzm, życzliwość. Na angielski tłumaczy się najczęściej jako "benevolence"    Należy dobrze traktować człowieka (opiekuńczo, troskliwie) przy czym szanować jego godność i okazywać szacunek w życiu codziennym. Cnota ta odnosi się też do traktownia samego siebie - postępując niegodnie uwłaczam własnej czci - nie okazuję szacunku mojemu człowieczeństwu.

 

 

Słuszność, prawidłowość, czasem też sprawiedliwość. (ang. righteousness) yi 義 [znak uproszczony 义] - etymologia znaku wywodzi się od jego górnej części - owcy 羊 która z naury jest łagodna i dobra.

 

"Jeśli czyni się w sposób słuszny, to wszyscy otrzymują to, co im się należy." Chodzi o WYPEŁNIANIE OBOWIĄZKÓW, powinności, roli społecznych przypisanych pojedynczemu człowiekowi.

 

 

Właściwość, odpowiedniość, przestrzegane rytuałów i reguł li 禮[礼] Lewa strona znaku oznacza ołtarz (示 shì), prawa - to skrócona forma 曲 (qū) nad 豆 (dòu - ziarno) oznaczająca wazę pełną kwiatów ofiarowaną bogom.

Pojęcie niezmiernie ważne w hierarchicznej strukturze społeczeństw azjatyckich. Chcąc działać zgodnie z li należy okazywać należny szacunek ludziom w zależności do ich pozycji. Przykłady: (1) Częstując kogoś cukierkiem, to my sami wybieramy i podajemy - w domyśle najlepszą sztukę. Bardziej ceremonialnie podajemy obiema rękami. (2) Siadając przy stole - należało siadać poniżej swojej rangi, po to, aby być przeprowadzonym przez gospodarza na miejsce bardziej czcigodne. (3) Obowiązuje też reguła zapraszania 3 razy - dopiero za czwartym razem gość mógł ofertę przyjąć.    W bardzo restrykcyjnie zrytualizowanych zachowaniach każdy gest, słowo, miało swoje znaczenie symboliczne. Nie ma miejsca dla odchyleń. Postępowanie innych winno być zrozumiałe i przewidywalne. Dzięki temu relacje społeczne są proste i nie zmuszają do ciągłej walki o hierarchię.    Działając zgodnie z li człowiek zawsze poniża samego siebie. Eksponuje godność drugiego. Gdy ktoś mówi "drogocenne nazwisko" - to ma na myśli nazwisko swojego rozmówcy. O swojej żonie mówi się - "moja stara rzecz". Jest to postawa odwrotna do europejskiego puszenia się i wywyższania samego siebie.

 

Mądrość zhi 智 Górna część to 知 zhī - wiedzieć. Dolna to 日 rì - słońce - przydające pierwiastek jasności. (ang. wisdom)

Mądrość rozumienia świata, drogi, zasad moralnych.

 

 

 

Zaufanie xin 信 亻(skrócona forma 人 rén) 'osoba, człowiek' oraz 言 (yán) 'słowa'. Znaczenie znaku odnosi się do zaufania do osoby wypowiadającej słowa. (ang. sincerity, trust)

Zaufanie rozumiane dwukierunkowo. Podwładni wierzą, że rządzący dbają o interesy podwładnych. Zwierzchnicy powinni mieć przekonanie, że podwładni wypełniają swoje obowiązki.    W praktyce - stosunki społeczne opierają się na wspólnotach zaufania, a całe społeczeństwo składa się z takich wspólnot. (prof. Tu Wei-ming) Chińskie zaufanie oznacza więc coś innego niż europejskie, a mianowicie "Wypełnianie obowiązków i wiara, że inni też będą je wypełniać."

 

 

Trzy reguły kardynalne 三綱 sāngāng

 

1. Władca kieruje poddanym

2. Ojciec kieruje synem

3.Mąż kieruje żoną

Dodatkowo, kobieta podlegała trzem regułom:

(1) przed ślubem ma być posłuszna ojcu,
(2) po ślubie mężowi, a
(3) po śmierci męża - najstarszemu synowi.

   Są to trzy podstawowe reguły będące sposobem działania społeczeństwa konfucjańskiego. Ustalają podstawowe relacje społeczne - władcy i poddanego, reguł starszeństwa i statusu społecznego.
   W tradycyjnym społeczeństwie chińskim li (etykieta) była nadrzędna nad prawem. Reguły postępowania we wszystkich wymiarach społecznych wywodziły się od li.
   Dotyczyło to także prawa w znaczeniu zbliżonym do europejskiego. W dawnych Chinach nie było bowiem tak rozbudowanego pojęcia prawa (cywilnego, handlowego etc.). Li pełni rolę nadrzędną nad prawem. Ma znaczenie podstawowe i fundamentalne, a prawo - incydentalne. Podsumowując, państwo chińskie było rządzone przez li, a nie przez prawo.
Jedynym składnikiem mającym coś wspólnego z europejskim "prawem" wbudowanym w Li był odpowiednik prawa karnego. Stąd "prawo" wiązało się raczej z systemem karnym niż z kanalizacją zachowań społecznych.