|
Sān-Huáng Wǔ-Dì (三皇五帝)
Trzech Czcigodnych i Pięciu cesarzy
To mityczne okresy rozwoju cywilizacji Chińskiej |
|
Chińska mitologia i kosmogonia wygląda w skrócie tak:
Na początku był Pangu twórca rzeźbiący świat za pomocą dłuta. Uważany jest za przodka wszystkich Chińczyków Han. Po tym, jak Pangu stwarza świat, pojawia się inna istota, Nüwa (女媧), która lepi z gliny ludzi i ożywia ich, dając tym samym początek ludzkości.
W „chronologicznie” późniejszych mitach następuje po nim trzynastu braci, tzw. Mocarzy Niebios. Panowanie każdego miało trwać 18 tysięcy lat.
Później panowało Jedenastu Mocarzy Ziemi, którzy również panowali po 18 tysięcy lat.
W następnej kolejności nadeszło Dziewięciu Mocarzy Ludzkich, którzy razem panowali 54 tysiące lat.
1. Trzech czcigodnych
|
Sān-Huáng (三皇)
Trzech Czcigodnych i Pięciu cesarzy
in. Trzech Suwerenów, to półlegendarni władcy, którzy dzięki swym mocom i wiedzy dali początki ludzkiej cywilizacji.
Znak Huang (皇) oznacza cesarza, władcę, ale także czcigodnego przodka. |
|
Czasy legendarnych władców to okres, w którym historia miesza się z mitami. Przekazy zawierają historie postaci, którym przypisuje się boskość lub nadnaturalne moce. W Zapisach historyka Sima Qian pisze o legendarnych Pięciu Cesarzach. Jeden z nich, Żółty Cesarz, uważany jest za praprzodka wszystkich Chińczyków.
Według Sima Qiana Trzech Czcigodnych to:
Władca Nieba Tianhuang (天皇), który rządził przez 18000 lat
Władca Ziemi Dihuang (地皇), który rządził przez 11000 lat
Władca Ludzkości Taihuang (泰皇 lub inaczej Renhuang 人皇), który rządził przez 45600 lat
Wg innej rachuby, w księgach Shangshu dazhuan (尚書大傳) i Baihu tongyi (白虎通義) do Trzech czcigodnych zaliczali się:
|
Suiren (Suì rén 燧人), odkrywca ognia.
|
|
|
Fuxi (Fúxī 伏羲)
zwany też Paoxi (Páoxī 庖犧)
Uznany za wynalazcę pisma, rybołówstwa i sztuki chwytania zwierząt w potrzaski. |
|
|
Shén nóng (神農)
Znany też jako Cesarz Yan (炎帝),
lub Cesarz pięciu zbóż ( 五穀先帝, Wǔgǔ xiāndì).
Shen nong (神農) to dosł boski rolnik, nazwany tak ze względu na to, że nauczył ludzi upawy roli. |
|
Shennong (Shénnóng 神農), Rządził ponoć około 5000 late temu i nauczył Chińczyków sztuki uprawy roli. To ponoć on sprawdził działanie setek ziół, dając początki medycynie.
Jako jeden z Czcigodnych w miejscu odkrywcy ognia Suirena może się znaleźć
- Żółty cesarz Huangdi (黄帝) wg księgi Diwang shiji (帝王世紀),
|
Żółty cesarz (Huángdì 黄帝)
|
|
lub według dzieł Yundou shu (運斗樞) oraz Yuanming bao (元命苞):
|
Nüwa (女媧)
|
|
.
.
2. Pięciu cesarzy
|
Wǔ-Dì (五帝)
Pięciu Cesarzy
Legendarni królowie-mędrcy.
Di (帝) oznacza cesarza, boską istotę, boga. |
|
.
Pięciu cesarzy to legendarni królowie-mędrcy.
Według Zapisów historyka byli to:
|
Żółty cesarz (Huángdì 黄帝)
|
|
|
Zhuan Xu (Zhuān Xū 顓頊)
|
|
|
Ku (Kù 嚳)
|
|
|
Yáo (堯)
Legendarny cesarz Yao,
rządzący około roku 2200 p.n.e.
Pod którego rządami wykonano gigantyczne prace kontrolujące Rzekę Żółtą |
|
|
Shun (Shùn 舜)
|
|
Czas panowania dwóch ostatnich – Yao i Shun zwano także Okresem dwóch cesarzy. to gloryfikowany i stawiany za wzór przez uczonych konfucjańskich Złoty Wiek.
Wyznaczony przez cesarza Shuna na następcę cesarz Yu, znany z gigantycznych przedsięwzięć regulacji rzek, założył dziedziczną dynastię Xia (w zależności od źródła) w roku 1989 lub 2005 p.n.e.
Inne źródła wyliczają innych Pięciu Cesarzy. W Pieśniach Chu (楚辭 Chǔ Cí) napisanych przez Qu Yuana, to bogowie pięciu stron świata:
Shaohao (Shǎo hào 少昊)
Zhuanxu (Zhuānxū 顓頊)
Żółty cesarz (Huángdì 黄帝)
Shennong (Shénnóng 神農)
Fu Xi (Fúxī 伏羲)
(niektórzy z nich są zaliczani do Trzech Czcigodnych)
W Księdze rytuałów (Lǐjì 禮記) występuje pięć klanów (wǔshì 五氏) założonych przez pięciu przywódców lub przodków:
–
klan legendarnego przodka mieszkającego w jaskiniach Youchao (Yǒucháoshì 有巢氏)
– klan wynalazcy ognia Suirena (Suìrénshì 燧人氏)
– klan Fuxi (Fúxī 伏羲氏)
– klan boginii Nüwa (Nǚwā 女媧氏)
– klan wynalazcy rolnictwa Shennonga (Shénnóngshì 神農氏)
