Konfucjusz, zwany przez Chińczyków mistrzem Kong, to twórca fundamentów systemu społecznego, który kwitł i rozwijał się przez ponad dwa tysiące lat. Konfucjanizm wczesny, a potem konfucjanizm synkretyczny epoki Han i neokonfucjanizm XI-XIII wieku stały się integralną częścią mentalności mieszkańców Państwa Środka, i przeniknęły także krajów sąsiednich.
Konfucjanizm wywarł największy i najgłębszy wpływ na sposób myślenia Chińczyków.
Jedną z naczelnych koncepcji konfucjanizmu jest Rytuał (li 禮). Stanowi on spójny i szczegółowy wzorzec postępowania obejmujący wszystkie aspekty życia społecznego i relacji między ludźmi. Sankcjonuje role i praktyki społeczne, przez co przyczynia się do ustanowienia powszechnej harmonii. Jednym z elementów tej harmonii były merytokratyczny system awansu społecznego, zastępujący szlachectwo krwi szlachectwem pielęgnowanej nauką doskonałości moralnej wyznaczanej przestrzeganiem cnót.
Najbardziej fundamentalną cnotą stała się w neokonfucjaniźmie nabożność synowska xiao (孝), czyli oddanie i cześć oddawana zarówno żyjącym rodzicom, jak i nieżyjącym przodkom. Nabożność synowska i przestrzeganie rytuału wypływały z cnoty humanitaryzmu ren (仁), odnoszącej się do relacji między człowiekiem a człowiekiem. Najbliższym odpowiednikiem tej cnoty byłaby Złota Zasada “Nie czyń drugiemu tego, co tobie niemiłe.”
Inną cnotą jest zhong (忠), czyli lojalność wobec władcy lub ludzi o równym statusie, jednak pojęta w sensie wierności zasadom i wyznacznikom moralnym, a nie osobie. Tak więc napomnienie władcy działającego wbrew Woli Nieba było zgodne z tak pojętą lojalnością.
Mandat Nieba, legitymizował władzę obdarzając nią najgodniejszych z ludzi + tych, którzy przestrzegali rytuału, i stali na straży moralności i przestrzegania cnót, a ysyłaając kary, omeny i odbierając tym, którzy dopuścili się występków. Niebo to abstrakcyjny bezosobowy byt, bynajmniej nie transcendentalny - należy do naszego kosmosu. Niesie w sobie także podtrzymywaną przez swoistą i słabnącą z czasem cnotę de (德), siłę moralną wszystkich przodków, którzy niezależnie od Nieba mogli karać swoich potomków.
Niebo steruje losami świata wcielając plany stworzenia doskonałych relacji międzyludzkich opartych na rytuale, cnotach moralnych i ich przestrzeganiu przez władców oraz poddanych.
