Historia Chin

Uwaga: w niniejszym dokumencie są odnośniki do artykułów,
do których nie ma dostępu z pozostałej części portalu.

   

Chińskie okresy dynastyczne i zasada nianhao

   Cesarz Wu z dynastii Han wprowadził zasadę nianhao, która systematyzowała zapis historyczny. Wprowadzenie tego systemu pozwoliło na jasne określanie czasu wydarzeń. Lata liczono od chwili wstąpienia na tron każdego kolejnego cesarza. Można też było nazywać okresy panowania tego samego cesarza.
   Dla ilustracji, współcześnie w Republice Chińskiej na Tajwanie zlicza się lata od chwili ustanowienia rządu narodowego w 1912 roku. Tak więc w urzędach tajwańskich w roku 2009 n.e. czasomierze pokazują rok 98 Republiki.

niánhào (年號) Sposób zliczania lat w historiografi chińskiej polegający na naliczaniu lat panowania danego władcy. Dosł. to tytuł panującego cesarza, jako nazwa okresu jego panowania.

 

Okresy dynastyczne i ważniejsze wydarzenia historii Chin

Prehistoria

 

100 000 pne	Pojawienie się Homo Sapiens. Pierwsze kultury paleolityczne
10 000 pne	Wczesne kultury neolityczne
3000-2000 pne	Późne kultury neolityczne

Era przedimperialna (feudalna)

 

	Mityczny okres "Pięciu Cesarzy"
	Dynastia Xia (夏 - Xià)
1600-ok.1050 pne	Panowanie dynastii Shang (商 - Shāng)
1050-256 pne	Panwoanie Dynastii Zhou (周 - Zhōu) Koniec wschodniej dynastii 256 pne, Zachodniej - 771 pne).
(panowanie dynastii Zhou)	Sto szkół myśli chińskiej i skok cywilizacyjny, technologiczny Pojawienie się Konfucjanizmu Powstanie słynnej "Sztuki wojny"

 

Okres wiosen i jesieni (春秋 - Chūn qiū) -722 -481 p.n.e.

VI w. p.n.e.	Początek powstawania Wielkiego Muru
ok. 479 pne	Śmierć Konfucjusza
	Pięciu hegemonów Okresu Wiosen i Jesieni

 

Okres Walczących Królestw (戰國 - Zhàn guó) 403 - 222 p.n.e.
	Siedem potęg okresu Walczących Królestw
286	Umiera Zhuangzi (莊子), ur. 396, filozof taoistyczny; inny zapis imienia to Chuang Tzu.

Wczesna era imperialna 221 pne - 220ne

Dynastia Qin (秦 -Qín), 221-207 zapis: Qin lub Ch'in, Qín -> China, Chiny
221	Państwo Qin jednoczy Chiny. Wielkie reformy do roku 210
213	Wielkie palenie ksiąg, w tym konfucjańskich

Dynastia Hàn 206 p.n.e. - 220 n.e.
206	Poczatek panowania dynastii Han 206 pne - 220 ne. Wcześniejsza (Zachodnia Dynastia do 9 r. po Chr.)
141-87 p.n.e.	Rządy cesarza Wu
133-119	Walki z Xiongnu
126	Zhang Qian powraca z wyprawy do zachodnich regionów.
119	Wyprawy Zhang Qiana skutkują ustanowieniem Jedwabnego szlaku
ok. 85	Sima Qian konczy dzieło "Zapiski historyka"
9-25 n.e.	Wang Mang uzurpuje władzę i zakłada dynastie Xin. Niezaleznie panuje Wschodnia Dynastia Han.
105	pierwsze wzmianki o produkcji papieru
184	Powstanie Zółtych Turbanów
208	Bitwa przy Czerwonych Klifach

Wieki średnie 220-581 n.e. Okres Trzech Królestw oraz następujące po nim rządy dynastii Wschodniej i Zachodniej Jin, a następnie okres Północnych i Południowych Dynastii nazywany jest czasami okresem bezkrólewia.

 

Epoka Trzech Królestw (三國 - Sān guó) 220 - 280
220-265	Zmagania trzech królestw

 

Dynastia Jin (晉 - Jìn) 265 - 420

Okres Szesnastu Królestw (十六國 Shí liù guó) 304 439

265-316	Zachodnia Dynastia Jin
265-439	Istnienie 16 królestw. Plemiona nie-chinskie walczą o władzę na Północy

 

Podział na północ i południe (南北朝 - Nán bĕi cháo) 420 589

317-420	Wschodnia Dynastia Jin sprawuje władzę na południu. Jest to poczatek podzialu Chin na Północ i Południe
386-589	Okres dynastii Południowych i Północnych
404	Huiyuan pisze dzieło "Dlaczego mnisi buddyjscy nie składają pokłonów królom"
427	Umiera słynny poeta Tao Yuanming 365-427

Dynastie Północne 386-581	Dynastie Południowe 420-589
Północne Wei 386-534	Song 420-479
Wschodnie Wei 534-550	Qi 479-502
Zachodnie Wei 535-557	Liang 502-557
Północne Qi 550-577	Chen 557-589
Północne Zhou 557-581

 

Era imperialna 581-907

Dynastia Sui (隋 - Suí) 581 - 618
589	Zjednoczenie Chin pod dynastią Sui
609	Zakończenie budowy Wielkiego Kanału

 

Dynastia Tang (Táng 唐) 618 - 907
618-907	Panowanie Dynastii Tang
627-642	Podróż do Indii mnicha Xuanzanga
653	Opracowanie najwczesniejszego z zachowanych kodeksów prawnych
690-705	Cesarzowa Wu przejmuje wladzę po synu Wu Zetianie (683) i zmienia nazwę dynastii na Zhou
713-741	Panowanie cesarza Xuanzonga - wnuka Wu Zetiana i okres rozkwitu zwany Kaiyuan pod jego rządami
713	Umiera Huineng , szósty patriarcha Buddyzmu Chan
755-763	Rebelia An Lushana i Szhi Siminga
843-845	Prześladowanie Buddyzmu
868	Wydanie najstarszej z zachowanych księgi drukowanej.

 

 

907-979 Okres pięciu dynastii północnych (五代 Wŭ dài) 907 960 oraz Dziesięciu państw na południu (十國 - Shí guó) 902 979
907 - 960	Okres Pieciu Dynastii. Kitanowie zakładaja dynastie - Hòu liáng 後涼, Hòu táng 後唐, Hòu jìn 後晉, Hòu hàn 後漢, Hòu zhōu 後周

 

Trzecia era cesarska 960-1367

 

Dynastia Song (宋 Song) 960 1279 D. Północna Beisong 北宋 960 1127, D. Południowa Nán sòng 南宋 1127 1279

	Panowanie Dynastii Song (960-1276) Pólnocna Dynastia Song do 1126. 1127-1276 na południu panuje Poludniowa Dynastia Song
1069-1085	Reformy Wang Anshi
1126	Dżurdżeni opanowują płnocne Chiny - zakładają dynastię Jin (1115-1234)
1200	Umiera Zhu Xi, 1130 - 1200

 

Liao (遼 - Liáo) 947 1202 Dynastia Wschodnia 東遼 947 1125 , Dynastia Zachodnia 西遼 1125 1201 Xī xià 西夏 1032 1227 Jīn 金 1115 1234

 

Dynastia Yuan 元 1271- 1368

1215	Mongołowie zajmują większość północnych Chin
1227	Dżyngis-Han umiera
1271	Marco Polo przybywa do Chin. Kublai Khan ogłasza się pierszym cesarzem dynastii Yuan.
1276	Mongolska dynastia Yuan zdobywa panowanie nad południowymi Chinami - do 1368

 

Okres nowoczesny:1368 do 1911

Míng 明 1368 1644
1368	Panowanie dynastii Ming do 1644
1405-1433	Wyprawy morskie Zheng He
1528	Umiera Wang Yangming 1472-1528
1583-1610	Matteo Ricci przybywa do Chin
1592-1598	Zbrojne wyprawy do Korei
1598	Powstanie Altana Peonii autorstwa Tang Xianzu
1624-1627	Walki miedzy uczonymi szkoly Donglin, a dyktatorem eunuchem Wei Zhongxian.
1644	Ostatni cesarz dynastii Ming popełnia samobójstwo po zdobyciu Pekinu przez powstanców pod wodzą Li Zichenga.

 

Qīng 清 1644 - 1911
1644-1911	Mandżurska dynastia Qing
1645	Chińczycy zmuszeni do noszenia mandzurskiej tonsury.
1673-1681	Rebelia Trzech Lenników
1720	Armia dynastii Qing wpracza do Lhassy. Tybet uznaje protektorat Qing
1792	Opublikowanie powieści "Sen o czerwonym pawilonie"
1796-1804	Rebelia Stowarzyszenia Bialego Lotosu
1839-42 1856-60	Wojny opiumowe zakończona traktatem w Nankinie 1842. Wielka Brytania przejmuje Hong Kong !860: ponownie ratyfikowany traktat w Tianjin.
1850-1864	Powstanie Taipingów i ich Niebiańskiego Królestwa Pokoju
1860	W końcu trzeciej wojny opiumowej Angielsko-francuskie wojsca zdobywaja Pekin. Spalenie cesarskiego Palacu Letniego.
1862	Zuo Zongtang dławi powstanie muzułmanskie na północnym zachodzie, odzyskuje panowanie nad Azją Centralna do 1878
1884-1885	Wojna chinsko-francuska
1894-1895	Wojna chińsko-japońska
1894	Sun Yatsen zaklada Stowarzyszenie odrodzenia Chin
1898	Reformy rozpoczete przez cesarza Guangxu storpedowane przez cesarzową wdowę Cixi
1900	Powstanie Bokserów. Miedzynarodowa ekspedycja w celu przerwania oblężenia zagranicznych poselstw.
1901	Smierć Li Hongzhanga 1823-1901
1905	Zniesienie systemu egzaminów urzędniczych
1911	Obalenie dynasti Qing; Sun Jat-sen i proklamowanie Republiki Chińskiej

 

Okres postimperialny: 1911 - Republika Chińska (Taiwan) Zhōng huá mín guó 中華民國 1912 - ???? Chińska Republika Ludowa (中華人民共和國 - Zhōng huá rén mín gòng hé guó)1949 - ????
1915	Rozpoczecie publikacji czasopisma "Nowa Młodzież"
1916	Umiera Yuan Shikai (1859-1916) Poczatek ery Warlordyzmu do 1928
1919	Ruch 4 maja, protesty na placu Tienanmen przeciw postanowieniom Traktatu Wersalsiego.
1925	Umiera Sun Yat-sen (1866-1925)
1926-1927	Pólnocna Ekspedycja połączonych sił Partii Narodowej i Komunistycznej Partii Chin
1927	Partia Narodowa wystepuje przeciw komunistom. "Bialy terror" do 1930 Wladza Rządu narodowego pod przywództwem Czang Kai-szeka
1930	Mao Zedong i inni komuniści tworza Centralny Okręg Radziecki w Jiangxi.
1930	Nowy kodeks cywilny przyznaje kobietom prawa małżeńskie i własnościowe.
1931	Japonia przejmuje kontrole nad Mandżurią
1934	Czerwona Armia wydostaje się z okrążenia wojsk Rządu Narodowego. Wielki Marsz do 1935 roku
1936	Śmierć Lu Xun'a 1881-1936
1937-1945	Wojna chińsko-japonska. Masakra Nankińska
1947-1949	Wojna domowa pomiedzy Rządem Narodowym a komunistami.
1949	Proklamowanie Chińskiej Republiki Ludowej pod wodzą Mao Zedonga
1950-1953	Wojna koreańska
1950	Nowe prawo małżenskie
1951-1956	Redystrybucja ziewmi i kolektywizacja
1951-1952	"Ruch przeciw pięciu złom"
1956-1957	Kampania "stu kwiatów" i przeciw "prawicowcom"
1957-1958	Wielki Skok Naprzód. Powstanie komun rolniczych
1959-1962	Trzy Ciężkie Lata
1959	Zdławienie powstania w Tybecie. Ucieczka Dalajlamy
1960	Rozłam pomiędzy Chinami a Związkiem Radzieckim
1966-1969	Rewolucja kulturalna
1976	Smierc Mao Zedonga 1893-1976) Aresztowanie "bandy czworga"
1978	Deng Xiaoping odzyskuje władzę. Na Ścianie Demokracji w Pekinie pojawiają się "gazetki wielkich znaków"
1979	Powstanie specjalnych stref ekonomicznych
1989	Krwawe stłumienie ruchów prodemokratycznych.
1997	Hongkong wraca pod administrację Chin
2008	Chiny organizują olimpiadę letnią