poprzedni okres: dynastia Qin

 

Dynastia Han

Hàn Wǔdì (漢武帝) cesarz Wu z dynastii Han; okres jego rządów uważany jest za czas największego rozkwitu dynastii. Han Wudi to dosłownie Cesarz (di) wojskowy/waleczny(wu) z dynastii Han.

Ustanowienie dynastii i pierwszy cesarz

   Wkrótce po ustanowieniu dynastii Han, pierwszy cesarz Liu Bang przyznał rozległe terytoria arystokracji wywodzącej się z własnego klanu oraz towarzyszom broni. Zarządcy ci tytułowali się królami, posiadali własne armie, nakładali podatki, bili własny pieniądz i zarządzali nominacjami na terenie który kontrolowali.
   Liu Bang jako cesarz wprowadził bardzo rozsądny system rządów – otóż zatwierdzał on tylko memoranda proponowane przez urzędników nadwornych. Pozostawiało to miejsce na ich krytykę – zarówno na szczeblu pałacu cesarskiego, jak i administracji na szczeblu prowincji i komanderii.

 

Rządy cesarza Wu

   Gdy cesarz Wu objął tron cesarski, dokonał reform ograniczających władztwo królów. Z mocy jego rozporządzenia potomkowie królów dziedziczyli fragmenty terytorium przyjmując tytuł markizów. Wkrótce terytoria „królestw" rozpadły się na mniejsze „dzielnice", które podporządkowano bezpośrednio władzy centralnej. Kolejnym krokiem było pozbawienie markizów ich tytułów szlacheckich.

Cháng'ān (長安) Stolica wcześniejszej dynastii Han oraz dynastii Tang (618–907) Na terenie miasta Chang'an współcześnie znajduje się miasto Xi'an.

 

   Drugą kluczową zmianą wprowadzoną przez tego cesarza, było ustanowienie Konfucjanizmu jako ideologii państwowej. Czyn ten był niezbędny w celu wzmocnienia i legitymizacji władzy centralnej. Zmiana ideologii państwowej przebiegała pod wpływem i nadzorem uczonego konfucjańskiego Dong Zhongshu. Wcielono w życie i wpojono w świadomość poddanych następujące doktryny i zmiany:

– Niebo i Wola Niebios ma decydującą rolę ponad wszystkimi sprawami
– Cesarz jest synem Nieba i jako taki sprawuje władzę nad światem i ludźmi go zamieszkującymi.
– ograniczono wpływ oddziaływania „Stu szkół" i ustanowiono Konfucjanizm jako ideologię państwową.
– administracja została przejęta przez uczonych konfucjańskich, utrwalając tym samym przyczółki nowej ideologii i szybko przejmując w ten sposób kontrolę nad aparatem państwa.

Dǒng Zhòngshū (董仲舒) uczony konfucjański który nadzorował proces konfucjanizacji państwa za czasów panowania cesarza Wu z dynastii Han

   Oprócz tych zmian, cesarz Wu wprowadził szereg reform i innowacji:

– wprowadził zasadę nianhao, która systematyzowała zapis historyczny. Wprowadzenie tego systemu pozwoliło na jasne określanie czasu wydarzeń historycznych. Lata liczono od chwili wstąpienia na tron każdego kolejnego cesarza. Można też było nazywać okresy panowania tego samego cesarza.
   Dzisiaj w Republice Chińskiej na Tajwanie zlicza się lata od chwili ustanowienia rządu narodowego w 1911 roku. Tak więc w urzędach w roku 2010 n.e. czasomierze pokazują rok 99 Republiki.

niánhào (年號) Sposób zliczania lat w historiografi chińskiej polegający na naliczaniu lat panowania danego władcy. Dosł. to tytuł panującego cesarza, jako nazwa okresu jego panowania.

   Cesarz Wu dokonał także wielu innych zmian, które wzmocniły rządy rodu Han. Wprowadził również nowe podatki handlowe i ustanowił monopol na bicie monet miedzianych. Ustanowił też państwowy monopol na handel solą, żelazem i alkoholem.

   Prowadził aktywne podboje i aktywna pacyfikację plemion i ludów pogranicznych. Zagarnął Mandżurię w roku 128 p.n.e. oraz opanował królestwa środkowej i północnej Korei (109–106 r. p.n.e.). Imię cesarza (wu oznacza wojskowość, waleczność, oręż) upamiętnia właśnie ten aspekt jego rządów.

Okres załamania, chaosu, a następnie restytucji dynastii Han

   Skomplikowana sytuacji polityczna i intrygi na dworze cesarskim zbliżały moment upadku dynastii. Coraz większy wpływ na decyzje polityczne uzyskiwał ród cesarzowej – Wang. Jednocześnie kolejni władcy nie byli dość silni aby oprzeć się roszczeniom potężniejących rodów arystokratycznych i pozwalali im na coraz większe uciskanie warstwy chłopstwa, której praca dostarczała wpływów z podatków. Urzędnicy stawali się coraz bardziej skorumpowani, a koszt uzyskiwania stanowisk przerzucali na swoich poddanych.
   Ród Liu nie wydał już żadnego wybitnego władcy. W roku 7 p.n.e. na tronie osadzono cesarza Pinga, co oznaczało, że stanowisko regenta zajmie cesarzowa wdowa Wang. Faktyczną władzę polityczną dzierżył jednak jej bratanek, Wang Meng, który stopniowo za pomocą intryg skupił w swoim ręku całą władzę.
   Wprowadził on m. in. reformy rolne, niosące ulgę uciśnionemu chłopstwu. Sytuacja jednak ciążyła ku ogólnemu załamaniu. Presja ze strony warstw urzędniczych wymusiła decyzję, aby stanowiska mogły być dziedziczone.
   Do załamującej się sytuacji wewnętrznej dołączyła seria katastrof naturalnych: powodzi, susz i plagi szarańczy. Sporadyczne bunty o podłożu politycznym stopniowo przekształciły się więc w niepowstrzymaną falę ruchów ludowych, co szybko zaowocowało buntami, które destabilizowały całe państwo.

 

Restytucja rodu Liu i utworzenie Wschodniej Dynastii Han

   Po okresie zamieszania dokonano restauracji dynastii Han. Nowym cesarzem został w 25 roku n.e. Liu Xiu. Definitywne skonsolidowanie i odtworzenie imperium zabrało jednak jeszcze 10 kolejnych lat.

Luòyáng (洛陽) Stolica restaurowanej dynastii Han, obecnie prow. Henan. Ponieważ stolica znajduje się na wschód od Chang'an, dynastię określa się jako Wschodnią Dynastię Han.

   Ponieważ Chang'an, dotychczasowa stolica dynastii Han, zostało dwukrotnie zniszczona i splądrowane, stolicą Późniejszej Dynastii Han zostało położone na wschód Luoyang.

Poczet władców Han

Wschodnia (Wczesna) Dynastia Han

	Imię pośmiertne: Gao Zu 高祖 Imię osobiste: Liu Bang 劉邦 Czas panowania: 206 – 195 Ery panowania: nie istniały
	Imię pośmiertne: Hui Di 惠帝 Imię osobiste: Liu Ying 劉盈 Czas panowania: 194–188 Ery panowania: nie istniały
	Tytuł: Shao Di Qian Shao Di 前少帝 Imię osobiste: Liu Gong 劉恭 Czas panowania: 188 – 184 Ery panowania: nie istniały
	Tytuł: Hou Shao Di 後少帝 Imię osobiste: Liu Hong 劉弘 Czas panowania: 184 – 180 Ery panowania: nie istniały
	Imię pośmiertne: Wen Di 文帝 Imię osobiste: Liu Heng 劉恆 Czas panowania: 179 – 157 Ery panowania:     Hòuyuán 後元 163 – 156 BC
	Imię pośmiertne: Jing Di 景帝 Imię osobiste: Liu Qi 劉啟 Czas panowania: 156 – 141 Ery panowania:     Zhōngyuán 中元 149–143 BC    Hòuyuán 後元 143–141 BC
	Imię pośmiertne: Wu Di 武帝 Imię osobiste: Liu Che 劉徹 Czas panowania: 140–87 Ery panowania:     Jiànyuán 建元 140–135 BC    Yuánguāng 元光 134–129 BC    Yuánshuò 元朔 128–123 BC    Yuánshòu 元狩 122–117 BC    Yuándǐng 元鼎 116–111 BC    Yuánfēng 元封 110–105 BC    Tàichū 太初 104–101 BC    Tiānhàn 天漢 100–97 BC    Tàishǐ 太始 96–93 BC    Zhēnghé 征和 92 BC–89 BC    Hòuyuán 後元 88–87 BC
	Imię pośmiertne: Zhao Di 昭帝 Imię osobiste: Liu Fuling 劉弗陵 Czas panowania: 86–74 BC Ery panowania:        Shǐyuán 始元 86–80 BC    Yuánfèng 元鳳 80–75 BC    Yuánpíng 元平 74 BC
	Imię pośmiertne: Król Changyi (Chāngyì Wang) 昌邑王 Imię osobiste: Liu He 劉賀 Czas panowania: 74 BC Ery panowania:    Yuánpíng 元平 74 BC Uwagi: inne imię markiz Haihun 海昏侯
	Imię pośmiertne: Xuān dì 宣帝 Imię osobiste: Liu Xun 劉詢 Czas panowania: 73–49 BC Ery panowania:     Běnshǐ 本始 73 BC–70 BC    Dìjié 地節 69–66 BC    Yuánkāng 元康 65–61 BC    Shénjué 神爵 61–58 BC    Wǔfèng 五鳳 57–54 BC    Gānlù 甘露 53–50 BC    Huánglóng 黃龍 49 BC
	Imię pośmiertne: Yuán Dì 元帝 Imię osobiste: Liu Shi 劉奭 Czas panowania: 48–33 BC Ery panowania:    Chūyuán 初元 48–44 BC    Yǒngguāng 永光 43–39 BC    Jiànzhāo 建昭 38–34 BC    Jìngníng 竟寧 33 BC
	Imię pośmiertne: Chéng Dì 成帝 Imię osobiste: Liu Ao 劉驁 Czas panowania: 32–7 BC Ery panowania:     Jiànshǐ 建始 32–28 BC    Hépíng 河平 28–25 BC    Yángshuò 陽朔 24–21 BC    Hóngjiā 鴻嘉 20–17 BC    Yǒngshǐ 永始 16–13 BC    Yuányán 元延 12–9 BC    Suīhé 綏和 8–7 BC
	Imię pośmiertne: Āi Dì 哀帝 Imię osobiste: Liu Xin 劉欣 Czas panowania: 6–1 BC Ery panowania:     Jiànpíng 建平 6–3 BC    Yuánshòu 元壽 2–1 BC
	Imię pośmiertne: Píng Dì 平帝 Imię osobiste: Liu Kan 劉衎 Czas panowania: 1 BC–5 AD Ery panowania:    Yuánshǐ 元始 1 BC–5 AD    Ruzi Ying 孺子嬰 Liu Ying 劉嬰 6–8 Jùshè 居攝 6–Oct. 8    Chūshǐ 初始 8 listopada. 8–8 grudnia
	Imię pośmiertne: Ruzi Ying 孺子嬰 Imię osobiste: Liu Ying 劉嬰 Czas panowania: 6–8 Ery panowania:     Jùshè 居攝 6–października 8    Chūshǐ 初始 listopada 8–grudnia 8

Koniec Wschodniej Han
i panowanie efemerycznej Dynastii Xin 9–23 n.e.

Zachodnia (Późna) Dynastia Han 25–220 n.e.
Uwaga: rządu cesarza Gengshi 23–25 n.e. nie zalicza się
do czasu trwania dynastii Zachodniej Han.

	Imię pośmiertne: Geng Shi Di 更始帝 Imię osobiste: Liu Xuan 劉玄 Czas panowania: 23–25 Ery panowania:     Gēngshǐ 更始 23–25
	Imię pośmiertne: Guang Wu Di 光武帝 Imię osobiste: Liu Xiu 劉秀 Czas panowania: 25–57 Ery panowania:    Jiànwǔ 建武 25–56    Jiànwǔzhōngyuán 建武中元 56–57
	Imię pośmiertne: Míng Dì 明帝 Imię osobiste: Liu Zhuang 劉莊 Czas panowania: 58–75 Ery panowania:     Yǒngpíng 永平 58–75
	Imię pośmiertne: Zhāng Dì 章帝 Imię osobiste: Liu Da 劉炟 Czas panowania: 76–88 Ery panowania:    Jiànchū 建初 76–84    Yuánhé 元和 84–87    Zhānghé 章和 87–88
	Imię pośmiertne: Hé Dì 和帝 Imię osobiste: Liu Zhao 劉肇 Czas panowania: 89–105 Ery panowania:    Yǒngyuán 永元 89–105    Yuánxīng 元興 105
	Imię pośmiertne: Shāng Dì 殤帝 Imię osobiste: Liu Long 劉隆 Czas panowania: 106 Ery panowania:    Yánpíng 延平 dziewięć miesięcy roku 106
	Imię pośmiertne: Ān Dì 安帝 Imię osobiste: Liu Hu 劉祜 Czas panowania: 106–125 Ery panowania:    Yǒngchū 永初 107–113    Yuánchū 元初 114–120    Yǒngníng 永寧 120–121    Jiànguāng 建光 121–122    Yánguāng 延光 122–125
	Imię pośmiertne: Shao Di 少帝* Inne: Běixiānghóu (markiz Beixiang) 北鄉侯 Imię osobiste: Liú Yì 劉懿 Czas panowania: Liu Yi Ery panowania:,    Yánguāng 延光 125 * - uwaga, imię tożsame z imieniem króla Hongnong (panował r. 189)
	Imię pośmiertne: Shùn Dì 順帝 Imię osobiste: Liu Bao 劉保 Czas panowania: 125–144 Ery panowania:    Yǒngjiàn 永建 126–132    Yángjiā 陽嘉 132–135    Yǒnghé 永和 136–141    Hàn'ān 漢安 142–144    Jiànkāng 建康 144
	Imię pośmiertne: Chōng Dì 沖帝 Imię osobiste: Liu Bing 劉炳 Czas panowania: 144–145 Ery panowania:    Yōngxī 永嘉 145
	Imię pośmiertne: Zhì Dì 質帝 Imię osobiste: Liu Zuan 劉纘 Czas panowania: 145–146 Ery panowania:    Běnchū 本初 146
	Imię pośmiertne: Huán Dì 桓帝 Imię osobiste: Liu Zhi 劉志 Czas panowania: 146–168 Ery panowania:    Jiànhé 建和 147–149    Hépíng 和平 150    Yuánjiā 元嘉 151–153    Yǒngxīng 永興 153–154    Yǒngshòu 永壽 155–158    Yánxī 延熹 158–167    Yǒngkāng 永康 167
	Imię pośmiertne: Líng Dì 靈帝 Imię osobiste: Liu Hong 劉宏 Czas panowania: 168–189 Ery panowania:    Jiànníng 建寧 168–172    Xīpíng 熹平 172–178    Guānghé 光和 178–184    Zhōngpíng 中平 184–189
	Imię pośmiertne: Shǎo Dì 少帝 Inne: Hóng Nóng Wáng (król Hongnong) 弘農王 Imię osobiste: Liu Bian 劉辯 Czas panowania: 189 Ery panowania:    Guīngxī 光熹 189    Zhàoníng 昭寧 189 Uwagi: inny tytuł król Hongnong 弘農王
	Imię pośmiertne: Xian Di 獻帝 Imię osobiste: Liu Xie (liú xié) 劉協 Czas panowania: 189–220 Ery panowania:    Yǒnghàn 永漢 189    Chūpíng 初平 190–193    Xīngpíng 興平 194–195    Jiàn'ān 建安 196–220    Yánkāng 延康 220

 

Następna epoka historyczna: Okres Trzech Królestw

 

Przeszukaj portal Chiny.pl: