Chiński Nowy Rok na Tajwanie

Pełna wersja artykułu "Chiński nowy rok" wraz ze zdjęciami ukazała się w miesieczniku "Wiedza i życie" numer 3/2007 (marzec)

 

Zwyczaje obchodzenia chińskiego nowego roku

(Dnia 7 lutego 2007 rozpocznie się rok szczura)

	W okresie przednoworocznym chodząc ulicami chińskich miast natykamy się na takie oto plakaty i naklejki. Jest to odwrócony do góry nogami znak oznaczający wiosnę (chun). Słowo 'odwrócić' jest homofonem słowa nadejść (oba wymawia się 'dao'). Znak na rysunku należy więc czytać "chun dao" czyli "nadeszła wiosna".

Pochodzenie

	Pochodzenie Chińskiego Nowego Roku datuje się na wiele wieków wstecz, ale dokładne określenie jego początku nie jest możliwe. Znane jest kilka znaczeń słowa Nian, wszystkie one zgadzają się, że wcześniej było imieniem bestii, która zaczęła polować na ludzi w noc przed rozpoczęciem nowego roku. We współczesnym języku Chińskim oznacza rok. W Chinach jest także zwyczaj określany jako "festiwal wiosny", a jego obchody trwają przez ok. 15 dni.
Istnieje wiele opowieści i ich wariantów. Jedna z legend mówi, iż bestia Nian budziła w ludziach powszechną grozę, miała wielką paszczę i mogła połknąć ogromną liczbę ofiar za jednym razem. Ludzie byli przerażeni. Na ratunek przyszedł im pewien starzec. Powiedział on bestii: "słyszałem, że masz duże możliwości, ale czy możesz połknąć inne bestie na Ziemi zamiast ludzi, którzy nie znaczą nic wobec twoich wrogów?" I potwór zjadł wiele innych bestii na Ziemi, które wcześniej również zabijały ludzi i ich zwierzęta. Po tym stary człowiek zniknął odjeżdżając na grzbiecie bestii Nian. Okazało się, że był to nieśmiertelny bóg. Odkąd Nian odszedł, wszystkie pozostałe potwory skryły się w lasach, a ludzie zaczęli radować się swoim spokojnym życiem. Zanim jednak starzec odszedł, powiedział ludziom, aby przy końcu każdego roku wieszali na oknach i drzwiach dekoracje z czerwonego papieru, w ten sposób odstraszać będą potwora Nian, gdyby ten podkradł się znowu, ponieważ czerwony jest kolorem, którego potwory boją się najbardziej.
	Inna opowieść mówi, jak to mieszkańcy wioski terroryzowanej przez potwora, postanowili pozbyć się bestii, która polując nachodziła sioła i gospodarstwa. W tym celu przygotowali się w sposób następujący. Gdy pewnej bezksiężycowej nocy bestia przybyła aby porwać kolejnego mieszkańca, ci zaczęli bić głośno w bębny i gongi, strzelać z fajerwerków, a także palić bambus (który w czasie palenia wydaje głośne "strzały"), bestia umęczona hałasem, padła, a mieszkańcy w mig ją dobili. Od tej pory narodził się zwyczaj, aby w najzimniejszy dzień zimy strzelać z fajerwerków, dookoła drzwi domów zawieszać czerwone ozdoby, mające odstraszyć potwora.    Obecnie "nian" odnosi się do festiwalu wiosny, a ludzie często mówią o jego obchodach "guo nian" co oznacza celebrowanie nowego roku bądź okres noworoczny, co w nawiązaniu do legendy może także oznaczać "przetrwać atak potwora nian"

 

Przygotowania

   

Chińczycy rozpoczynają przygotowania miesiąc wcześniej. Kiedy stary rok zbliża się ku końcowi, daje to ludziom możliwość wypełnienia osobistych celów. Przygotowując się do uroczystości Nowego Roku wielu Chińczyków stara się spłacić wszystkie długi i rozwiązać problemy. W interesach oznacza to podliczenie i uporządkowanie ksiąg rachunkowych i spłacenie pożyczek i uregulowanie opłat. Wszyscy zaczynają również kupować prezenty i materiały na dekoracje, jedzenie i ubrania.

 

Ozdoby

	Jest to odwrócony do góry nogami znak oznaczający wiosnę (chun). Słowo odwrócić jest homofonem słowa nadejść (dao). Znak obok należy czytać "chun dao" czyli "nadeszła wiosna". Bardzo często wiesza się go na drzwiach wejściowych do domu.
	Fu oznacza szczęście, powodzenie. Podobnie jak chun należy wieszać ten znak do góry nogami - co należy odczytywać jako fu dao, czyli szczęście przyszło. Znak ten można zobaczyć porozklejany wszędzie: w przejściach podziemnych, w sklepach, rastauracjach, szkołach
		Jest to połączenie czterech znaków, które oznaczają niech pieniądze i bogactwa napływają. Znak ten umieszcza się na drzwiach wejściowych do sklepów i restauracji.

 

	Zwoje noworoczne, to pasy czerwonego papieru, naklejane dookoła drzwi. Na nich umieszczona jest sentencja mająca za zadanie przyciągnąć pod dach domu, mieszkania bądź firmy wszystko co dobre, a więc pieniądze, szczęście, powodzenie.

Istnieje bardzo wiele różnych zwojów, zasada jest jednak taka, że wieszać je należy parami; natomiast trzeci - umieszczony poziomo nad drzwiami nazywa się hengpi 橫披 i nie jest obowiązkowy.

 

Zwój noworoczny umieszczany przy wejściu do firmy	Zwój umieszczany przy wejściu do domu

 

 

Specyficzną dla Tajwanu ozdobą noworoczną jest ananas. Jest tak dlatego, że w dialekcie Tawjańskim słowo ananas wymawia się podobnie jak rozkwit, rozwój, powodzenie

 

	Ananasy jako ozdoby do domu można kupić plastikowe, albo prawdziwe. padającym w oko obiektem jest kępka ananasów na zdjęciu poniżej. Dodać należy, że te żywe ozdoby sa niejadalne.

 

 

Obchody

  

W przeddzień Nowego Roku rodziny spotykają się na wspólnym posiłku. Tradycyjnie, w dzień ten żegnano boga ogniska domowego, który rozpoczynał swoją podróż ze sprawozdaniem do Cesarza Nefrytowego. W wigilię nowego roku palono wizerunek jego oraz konia, na którym miał odlecieć do Niebios. Z czasem tradycja ta przerodziła się w wieczór i posiłek rodzinny. Składa się on tradycyjnie z kilku dań: ryby, kurczaka, dania wegetariańskiego oraz, czasem, specjalnego dania słodkiego zwanego Fa-choi. Po obiedzie nadchodzi czas rozrywki – organizuje się rodzinne kasyno, pozwalając dzieciom grać w kości, karty, loterię i madżonga i wygrywać przy tym pieniądze. Tego dnia dzieciom pozwala się czuwać do północy. W Hongkongu wielu Chińczyków po kolacji odwiedza kwiaciarnię, aby zakupić specjalne kwiaty i owoce, które zapewnią im powodzenie i szczęście.

  Niektórzy kupują rośliny jako prezenty dla innych rodzin. Kwiaty oczywiście powinny mieć kolor czerwony. Popularną rośliną na Nowy Rok są kwiaty brzoskwini symbolizujące długie życie. W okresie noworocznym nie wolno denerwować się i krzyczeć na innych, zwłaszcza na dzieci, w związku z czym wiele przewinień i psot, takich jak tłuczenie talerzy i kubków, uchodzi dzieciom na sucho."
   Na kilka dni przed Nowym Rokiem każda rodzina jest zajęta sprzątaniem domu mając nadzieję na wypędzenie z niego nieszczęścia, które nagromadziło się przez ostatni rok. Sprzątanie w dzień Nowego Roku będzie oznaczało wymiatanie dobrego losu, który przyniesiony jest przez Nowy Rok.
Inne reguły, które należy przestrzegać to: mycie włosów, tłuczenie misek i talerzy, nie upuszczanie niczego na podłogę, nie kłócenie się, ani nie przeklinanie oraz nie ubieranie czarnych ubrań.

Dzień pierwszy - 切一迎神 (yingshen - "Powitanie bogów")
Jest to powitanie bogów ziemi i nieba. Wiele osób nie spożywa tego dnia mięsa, wierząc, że zapewni to długie i szczęśliwe życie.

Dzień drugi - 切二察祖 (chazu - "Złożenie hołdu przodkom")
Tego dnia Chińczycy modlą się do swoich przodków, tak samo zresztą jak i do bóstw. Są wyjątkowo uprzejmi w stosunku do psów i dobrze je karmią, gdyż wierzą że tego dnia przypadają urodziny wszystkich psów.

Dzień piąty -切五接財神(jiecaishen) lub też 破五(powu)
Tego dnia Chińczycy nie opuszczają domu aby powitać bóstwo bogactwa. Nikt nie odwiedza innych, gdyż wierzy się, że przyniesie to pecha obu stronom.

Dzień dziewiąty - 切九: 天公神 - 玉皇大帝誕辰
Jest to dzień urodzin Nefrytowego cesarza - czas, aby złożyć mu ofiarę. O północy ludzie modlą się do Boga Niebios (Tiangong)

 

Jedzenie noworoczne

Są to dania specjalnie szykowane na czas nowego roku.

Ciasto noworoczne (rodzaj puddingu) Może mieć wiele smaków - na zdjęciu ciemnobrązowe zrobione jest z dodatkiem czerwonej fasoli, jaśniejsze - z czarnym cukrem. Przed zjedzeniem należy je podgrzać w piekarniku.

 

Ciastko bogactwa (fa) podobne do biszkoptu. Może być zrobione z różnymi dodatkami smakowymi, lub zmieniającymi kolor. Na zdjęciu cistko z dodatkiem czarnego cukru. Wilgotnością, konsystencją i smakiem przypomina zwykły polski chleb, jednak nie na tyle, żeby dać się nabrać.

 

 

(juzi) - mandarynki, zwane także 金桔 (jinjie) lub 福橘 (fuju)

Zwyczaje noworoczne

   Nowy Rok to dla Chińczyków nowy początek. Dlatego każdy powinien zrobić wszystko, aby tego dnia poczuć się szczęśliwym. Charakterystycznymi rytuałami noworocznymi są: taniec lwa oraz taniec smoka (舞龍舞獅 wǔlóng oraz wǔshī), mające długą tradycję. Lwy, których w Chinach nie ma, pojawiły się w chińskiej kulturze dopiero w czasach dynastii Tang. Ponoć jeden z cesarzy tej dynastii miał sen, w którym został zaatakowany przez demony i uratowany przez lwa. Na pamiątkę wprowadził nową tradycję noworoczną. Taniec smoka służy okazaniu szacunku dla tego mitycznego stwora. Nam smoki kojarzą się nie najlepiej – ich wygląd budzi w nas grozę. Natomiast dla Chińczyków są one uosobieniem nadnaturalnych mocy, dobroci, urodzaju i godności.
   W dzień Nowego Roku każdy kto nie jest zamężny lub żonaty otrzyma koperty z monetami, jednocześnie każdy kto jest zamężny lub żonaty powinien dawać pieniądze. Dawanie pieniędzy jest znakiem powodzenia i dobrobytu. Koperty, koniecznie czerwone (紅包 hongbao lub 英式yingshi - czerwene kieszonki) zawierają również życzenia powodzenia w szkole, oraz dużo pieniędzy, a także rychłego zamążpójścia.

	Noworoczny prezent dla dzieci
	życzenia noworoczne.

Czerwone koperty, dawane dzieciom w czasie obchodów nowego roku, to prezent urodzinowy - bowiem Nowy Rok jest chwilią, w której do wieku osoby dolicza się kolejny rok życia. Koperta na zdjęciu jest eklektyczna - jest tam wiele symboli, które są ze sobą niezbyt dobrze połączone. Symbolika jest następująca: bambus i obiekty na nim to noworoczne fajerwerki (pamiętamy, że bambus to najstarsze i najprymitywniejsze petardy) Napisy na latarniach umieszczone są bez wzajemnego związku: "chun" - wiosna, "man" - obfitość jedzenia, "fu" - szczęście i powodzenie. W górnej części znajduje się napis "Życzenia noworoczne"

Czerwone koperty:

 

 

Życzenia

祝賀的話(zhuhe de hua) - to życzenia pomyślności, 吉祥話 (jixianghua) - dosłownie oznacza to "słowa szczęcia"

 

	Chińczycy, naród lubiący zarabiać, często życzą sobie wprost "dużo pieniędzy", więc jako ozdoby i zawieszki często zobaczymy następujący napis:
	Przed nowym rokiem można zakupić ozdoby, symbole szczęścia, napisy i inne przedmioty mające przynieść domowi szczęście i bogactwo.

 

   

Tradycyjnym pozdrowieniem w okresie nowego roku jest 恭喜發財 (gong xi fa cai) oznacza dosłownie "Gratuluję i życzę wiele bogactwa", jednak tłumaczy się także jako "Bądź szczęśliwy i bogaty".
  

 

Obecnie wszyscy pozdrawiają się prostym "Szczęśliwego nowego roku":

 

      Albo "Spełnienia życzeń w nowym roku", które jest nieco bardziej formalne i można zobaczyć w formie drukowanej na ozdobach: